Η αποτυχία της Ευρωζώνης. Προτάσεις Οικονομικής Πολιτικής για την ανάκαμψη της Ελλάδας.

Στις αρχές του 2010, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) εισήλθε σε μια περίοδο κρίσης που υπέσκαψε την ύπαρξή της αλλά και την ύπαρξη της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αναταραχή αυτή αποτελεί συνέχεια της παγκόσμιας κρίσης του 2007-9 που ξέσπασε αρχικά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ, και η οποία υποχώρησε σταδιακά στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλα μέρη του κόσμου, μετά από αποφασιστικές κρατικές παρεμβάσεις που στόχευσαν, πρώτα και κύρια, στην προστασία των χρηματοπιστωτικών συμφερόντων.

Στην Ευρώπη όμως, η κρίση απέκτησε καταστροφικό χαρακτήρα και διάρκεια λόγω της δυσλειτουργικής ΟΝΕ. Στο τέλος του 2016 η Ευρωπαϊκή κρίση παραμένει ουσιαστικά ανεπίλυτη. Από τη σύστασή της, η δομή της ΟΝΕ ήταν ανεπαρκής και το μέλλον της επισφαλές. Αποτελεί μια ιστορική αποτυχία και είναι εμφανές πως δεν μπορούν να γίνουν πολλά, σε θεσμικό ή πολιτικό επίπεδο, ώστε να διασωθεί. Ακόμα χειρότερα, η κρίση και οι πολιτικές αντιμετώπισής της έχουν υπονομεύσει την ίδια την ΕΕ.

Ακολουθεί περίληψη της μελέτης του ΕΔΕΚΟΠ σχετικά με το αδιέξοδο της Ευρωζώνης, την αναπτυξιακή πολιτική που απαιτείται στην Ελλάδα και την προοπτική εξόδου από τη νομισματική ένωση. Το πλήρες κείμενο της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε με τη υποστήριξη του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ, είναι διαθέσιμο στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.

Ευρώ, σχέδιο Β: Έξοδος από την κρίση για την Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ευρώπη

Η αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσει την κρίση της Ευρωζώνης είναι πλέον προφανής. Όσο πιο πιστά οι χώρες ακολουθούν καταστροφικές συνταγές, τόσο περισσότερο οι οικονομίες τους συρρικνώνονται ή ακόμα και καταρρέουν. Ταυτόχρονα η συνθηκολόγηση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ άνοιξε μια μεγάλη συζήτηση για την ύπαρξη ή μη εναλλακτικής λύσης αλλά και για τις προοπτικές της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ευρώπη. 

Οι Χάινερ Φλάσμπεκ και Κώστας Λαπαβίτσας καταθέτουν ένα πρόγραμμα κοινωνικής και εθνικής σωτηρίας για την Ελλάδα. Διατυπώνουν τα πρακτικά βήματα και αναλύουν τις τεχνικές όψεις της εξόδου από την Ευρωζώνη, θεωρώντας τη δύσκολο αλλά διαχειρίσιμο βήμα και ιστορική ευκαιρία για τη χώρα.

Οι Γκιγιόμ Ετιεβάν, Φρεντερίκ Λορντόν και Σεντρίκ Ντιράν εμπλουτίζουν τις επεξεργασίες για ένα Σχέδιο Β στην Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ευρώπη με έμφαση στις οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις μιας συνολικής ρήξης με το νεοφιλελεύθερο μοντέλο και τις συνέπειές του. 

Μια συλλογική πρωτοβουλία από διακεκριμένους επιστήμονες με έντονη κοινωνική δράση, που προωθεί τον αναγκαίο διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης και το ρόλο της Αριστεράς.

Εκδόσεις Τόπος
1η έκδοση: Νοέμβριος 2016
Οι συγγραφείς του βιβλίου: Γκιγιόµ Ετιεβάν, Κώστας Λαπαβίτσας, Φρεντερίκ Λορντόν, Σεντρίκ Ντιράν, Χάινερ Φλάσµπεκ
Πρόλογος: Αλέξης Κουκιέ & Στάθης Κουβελάκης
Μετάφραση: Άννα Β. Κόκκαλη
Το «Ένα κοινωνικό και εθνικό πρόγραμμα σωτηρίας για την Ελλάδα» μεταφράστηκε από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ερευνών Κοινωνικής και Οικονομικής Πολιτικής (ΕΔΕΚΟΠ – EReNSEP)

Δείτε εδώ την προδημοσίευση του βιβλίου στο redline.gr

Tο «Σχέδιο Κοινωνικής Αλλαγής και Εθνικής Ανασυγκρότησης για την Ελλάδα»

Το ThepressProject παρουσίασε ολόκληρο το «Σχέδιο Κοινωνικής Αλλαγής και Εθνικής Ανασυγκρότησης για την Ελλάδα» που εκπόνησαν οι Κώστας Λαπαβίτσας και ο Χάινερ Φλάσμπεκ (με νομικό παράρτημα του Πέτρου Μηλιαράκη) και προσκάλεσε τον κ. Λαπαβίτσα για μια τηλεοπτική συνέντευξη στην οποία απαντά σε ερωτήσεις που δημιουργήθηκαν στους πολίτες μετά την ανάγνωση του σχεδίου.

Παρακολουθείστε ολόκληρη τη συνέντευξη:

Σχέδιο κοινωνικής αλλαγής και εθνικής ανασυγκρότησης για την Ελλάδα

Το ThepressProject παρουσιάζει σήμερα ολόκληρο το «Σχέδιο Κοινωνικής Αλλαγής και Εθνικής Ανασυγκρότησης για την Ελλάδα» που εκπόνησαν οι Κώστας Λαπαβίτσας και ο Χάινερ Φλάσμπεκ (με νομικό παράρτημα του Πέτρου Μηλιαράκη). Το σχέδιο προετοιμάστηκε τον Μάιο του 2015 και δεν περιλαμβάνει πιθανές επεξεργασίες που έγιναν εξαιτίας των εξελίξεων. Το κείμενο αποτελεί, σύμφωνα με τους συγγραφείς, απλά τον «οδηγό» ενός τέτοιου εγχειρήματος.

Δείτε το πλήρες κείμενο εδώ.

Ακολουθούν περιλήψεις των 8 κεφαλαίων της μελέτης.

Κέρδος Χωρίς Παραγωγή: Πώς το χρηματοπιστωτικό σύστημα μας εκμεταλλεύεται όλους

Η χρηματιστικοποίηση είναι μία από τις πιο καινοτόμες ιδέες που εμφανίστηκαν στο πεδίο της πολιτικής οικονομίας τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Το βιβλίο ορίζει τη χρηματιστικοποίηση βάσει της θεμελιώδους συμπεριφοράς των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων, των τραπεζών και των νοικοκυριών. Το πιο εξέχον χαρακτηριστικό της είναι η αύξηση του χρηματοπιστωτικού κέρδους, το οποίο εν μέρει αποσπάται άμεσα από τα νοικοκυριά μέσω της χρηματοπιστωτικής απαλλοτρίωσης.

Ο χρηματιστικοποιημένος καπιταλισμός είναι επιρρεπής στις κρίσεις, εκ των οποίων καμία δεν ήταν μεγαλύτερη από την τεράστια αναταραχή που ξέσπασε το 2007. Χρησιμοποιώντας άφθονα εμπειρικά δεδομένα, το βιβλίο τεκμηριώνει τις αιτίες της κρίσης και εξετάζει τις διαθέσιμες επιλογές για τον έλεγχο της χρηματοοικονομίας.

«Το παρόν βιβλίο αποτελεί μια βαθιά και πανοραμική μελέτη της πιο ισχυρής αλλά και καταστροφικής δύναμης της εποχής μας, της χρηματιστικοποίησης. Βασισμένο σε μια εξελιγμένη, σύγχρονη επανερμηνεία των μαρξιστικών θεωριών και σε μια εμπειρική ανάλυση βάθους, διατυπώνει τολμηρές και ουσιαστικές μεταρρυθμιστικές προτάσεις. Είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όλοι όσοι είναι ταγμένοι στην προοδευτική οικονομική και κοινωνική αλλαγή».
Ha-Joon Chang, συγγραφέας του "23 Things They Don’t Tell You About Capitalism"

«Ο Κώστας Λαπαβίτσας, οικοδομώντας πάνω στη γνώση του τόσο της μαρξιστικής παράδοσης όσο και των εναλλακτικών θεωρητικών απόψεων, δίνει μια πανοραμική εικόνα και καινούργιες διεισδυτικές ιδέες για το πώς “η χρηματοοικονομία μάς εκμεταλλεύεται όλους”. Το Κέρδος χωρίς παραγωγή συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση της χρηματιστικοποίησης και της δυσαρέσκειας που αυτή προκαλεί».
Robert Pollin, Political Economy Research Institute, University of Massachusetts-Amherst

«Ο Κώστας Λαπαβίτσας παρουσιάζει μια αυθεντική αφήγηση των δυσκολιών που θα αντιμετωπίσουν οι οικονομίες ανακάμπτοντας από την οικονομική κρίση του 2008. Δεν είναι μια αισιόδοξη εικόνα, αλλά μια κατάσταση που οι λαοί θα πρέπει να αντιπαλέψουν».
Dean Baker, Center for Economic and Policy Research

«Το έργο αυτό για τον χρηματιστικοποιημένο καπιταλισμό της εποχής μας είναι πέραν κάθε αμφιβολίας αριστουργηματικό».
Makoto Itoh, ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο του Τόκιο

Παρουσίαση βιβλίου: Ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα για την Ελλάδα και την περιφέρεια της Ευρωζώνης

"Οφείλουμε όλοι να συμβάλλουμε στο δημόσιο διάλογο μπροστά στη μεγάλη πολιτική και κοινωνική αλλαγή που διαφαίνεται και είναι απαραίτητη για τη χώρα. Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποτελέσει τον κύριο φορέα της αλλαγής, μέσα από μία ευρεία συμπαράταξη της Aριστεράς. Στην κατεύθυνση αυτή συμπαρατάσσομαι κι εγώ με τον ΣΥΡΙΖΑ. Όπως γνωρίζετε και από τις παραδόσεις της Aριστεράς, συμπαράταξη δεν σημαίνει συμφωνούμε όλοι σε όλα. Έτσι αντιλαμβάνομαι την εκπόνηση και την παρουσίαση αυτής της μελέτης μου."

Με αυτά τα λόγια ο καθηγητής Κώστας Λαπαβίτσας παρουσίασε τη μελέτη του, "Ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα για την Ελλάδα και την περιφέρεια της Ευρωζώνης", στις δύο κατάμεστες αίθουσες της Στοάς του Βιβλίου, σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο εκδοτικός οίκος Λιβάνης.

Ο γνωστός οικονομολόγος μετά από μία σύντομη παρουσίαση της κατάστασης της Ευρωζώνης σήμερα, παρουσίασε προς συζήτηση μία συνολική στρατηγική πρόταση αλλαγής της οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα με κύριους άξονες:

• τη διαγραφή του χρέους,
• τη δραστική άρση της λιτότητας,
• τη δημόσια παρέμβαση για την άμεση αντιμετώπιση της ανεργίας και τη στήριξη όσων έχουν πληγεί βαριά από την κρίση,
• τη δημόσια ιδιοκτησία και τον έλεγχο των τραπεζών,
• την ανάπτυξη με επίκεντρο τη βιομηχανική πολιτική,
• την αλλαγή στις κρατικές δομές και τον εκδημοκρατισμό του πολιτεύματος.

Κατά τη διάρκεια της ομιλίας παρουσιάστηκαν μία επιλογή των αποτελεσμάτων της μελέτης σχετικά με την πορεία του δημόσιου χρέους, το κόστος της λιτότητας και τη φορολογία. Έγινε επίσης εκτενής αναφορά στη σχέση της Ελλάδας με την ΟΝΕ και την ΕΕ. Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε με μία σύντομη αναφορά στα διλήμματα της Γαλλίας σήμερα και στη μελλοντική πορεία της Ευρωζώνης.

Την παρουσίαση ακολούθησε εκτενής συζήτηση με καίριες ερωτήσεις των παρευρισκομένων, που συντόνισε ο Ηλίας Λιβάνης.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ Π. Λαφαζάνης, Δ. Στρατούλης, Λ. Αμανατίδου, Δ. Τσουκαλάς, Α. Μητρόπουλος, πλήθος στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, όπως οι Α. Νταβανέλλος και Γ. Τόλιος, καθώς και πλήθος στελεχών της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και μέλη από συλλογικότητες πολιτών.

Ακολουθεί βίντεο της παρουσίασης του βιβλίου του Κώστα Λαπαβίτσα "Ένα Ριζοσπαστικό πρόγραμμα για την Ελλάδα και την Περιφέρεια της Ευρωζώνης" από τον Εκδοτικό Οίκο "Λιβάνη", στην Στοά του Βιβλίου.

Ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα για την Ελλάδα και την περιφέρεια της Ευρωζώνης

Μετά από τέσσερα χρόνια Μνημονίων, η Ελλάδα βρίσκεται παγιδευμένη σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, με εξαιρετικά υψηλή ανεργία, χωρίς να κατέχει τα εργαλεία οικονομικής πολιτικής που θα της επιτρέψουν να παρέμβει αποφασιστικά. Οι χαμηλοί μισθοί, η απελευθέρωση των αγορών και η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων είναι άκρως απίθανο να οδηγήσουν σε βιώσιμη ανάπτυξη. Η χώρα βουλιάζει κάτω από ένα τεράστιο χρέος και δεσμεύεται σε πολιτικές λιτότητας από μια σειρά συμφωνιών με την ΕΕ και την ΟΝΕ. Ο μόνος όρος που επαρκώς μπορεί να περιγράψει την κατάστασή της είναι η «υποδούλωση χρέους».

Η προοπτική σχηματισμού αριστερής κυβέρνησης στο άμεσο μέλλον θέτει επιτακτικά το ζήτημα του ριζοσπαστικού προγράμματος που θα βγάλει τη χώρα από την κρίση δημιουργώντας ανάπτυξη με κοινωνική αλλαγή υπέρ των λαϊκών στρωμάτων. Η Ελλάδα χρειάζεται δραστικά μέτρα, όπως βαθιά διαγραφή του χρέους, άρση της λιτότητας, άμεση παρέμβαση για τη μείωση της ανεργίας και την ανακούφιση της ανθρωπιστικής κρίσης, δημόσια ιδιοκτησία των τραπεζών και τόνωση του παραγωγικού της ιστού.

Καμία βαθιά αλλαγή δεν είναι όμως δυνατή χωρίς κάθαρση και μετασχηματισμό του κράτους. Και καμία βαθιά αλλαγή δεν πρόκειται να συμβεί χωρίς σύγκρουση με την ΕΕ και την ΟΝΕ. Μια ριζοσπαστική αριστερή κυβέρνηση δεν θα πρέπει να φοβηθεί τη σύγκρουση, ακόμη κι αν αυτή φέρει την απειλή της εξόδου από την ΟΝΕ. Το μέλλον της χώρας και της κοινωνίας θα εξαρτηθεί από την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης και των λαϊκών στρωμάτων.

Τον πρόλογο της μελέτης έγραψε ο Στάθης Κουβελάκης. 

Ακολουθεί η περίληψη (executive summary) της νέας μελέτης του Κώστα Λαπαβίτσα, η οποία επιδιώκει να δώσει ριζοσπαστικές απαντήσεις στα καίρια ερωτήματα που απασχολούν σήμερα τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. 

Λέξη προς λέξη

Κείμενα για την ελληνική κρίση, 2010-2013

Φέτος η Ελλάδα κλείνει έξι χρόνια ύφεσης και τέσσερα Μνημονιακής ισοπέδωσης. Η οικονομική και κοινωνική καταστροφή που έχει επιτελεσθεί είναι χωρίς προηγούμενο στην ιστορία της χώρας, σε καιρό ειρήνης.

Ο Κώστας Λαπαβίτσας αναλύει διεισδυτικά τις αιτίες της κρίσης, την παγίδα της ευρωζώνης και την ανάγκη εξόδου από αυτήν. Αναδεικνύει την αποτυχία των μνημονιακών πολιτικών και διατυπώνει ριζοσπαστικές προτάσεις για να αποφευχθεί η καταστροφή, για ανάπτυξη με κοινωνική αλλαγή.

Τα κείμενα του βιβλίου συνεισφέρουν ουσιαστικά ώστε να κερδηθεί υπέρ των λαϊκών στρωμάτων η αποφασιστική μάχη για την πορεία της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης. Απαραίτητη προϋπόθεση γι’ αυτό, όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, είναι η διαμόρφωση ενός συνεκτικού σχεδίου για έξοδο από την κρίση καθώς και η αναγέννηση της ευρωπαϊκής Αριστεράς.

Ακολουθεί παρουσίαση του βιβλίου στο "Περιοδικό". Γράφει η Ειρήνη Γαϊτάνου.

Ο Κώστας Λαπαβίτσας, οικονομολόγος και καθηγητής στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών (SOAS) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, έχει πρωταγωνιστήσει στο δημόσιο διάλογο όσο λίγοι οικονομολόγοι μετά την έναρξη της κρίσης στην Ελλάδα. Σε μια εποχή που θα περιμέναμε να υπάρχει μια πανσπερμία αναλύσεων και προσπαθειών να προσεγγιστούν τόσο τα αίτια της κρίσης όσο και οι διάφορες εναλλακτικές που διαγράφονται, στην πραγματικότητα διανοούμενοι και “διανοούμενοι” κάθε λογής τηρούν σε μεγάλο βαθμό σιγή ιχθύος.

J. Habermas - K. Λαπαβίτσας: Δύο βιβλία, μια συγκριτική βιβλιοκρισία

Κριτική του Alex Cistelecan

Για την ευρωπαϊκή κρίση:  [...] ενώ για τον Habermas το ευρωπαϊκό πρόβλημα είναι ηθικό και η λύση του βρίσκεται στο εποικοδόμημα (ή αντίστροφα), για τον Λαπαβίτσα το πρόβλημα είναι πολιτικό και οικονομικό (διαρθρωτικές ανισορροπίες και ταξική κυριαρχία συνταγματικά δομημένη και θεσμοθετημένη ως Ευρωπαϊκή Ένωση) και η λύση θα πρέπει να είναι στο ίδιο επίπεδο.

 

"Με την Kρίση στην Ευρωζώνη, που γράφτηκε από τον Κώστα Λαπαβίτσα και τους συνεργάτες του στο ερευνητικό δίκτυο RMF, έχουμε μια εντελώς διαφορετική οπτική για τη σημερινή  κρίση. Ενώ για τον Habermas τα υλικά προβλήματα και οι αποτυχίες της Ένωσης εμφανίζονται πάντα ξαφνικά - κατά κάποιον τρόπο παρά και παράλληλα με τις μεγάλες αλλαγές και την πρόοδο που συμβαίνει σε θεσμικό και συνταγματικό επίπεδο - με τον Λαπαβίτσα παίρνουμε μια γεύση από τον βαθύ και διαρθρωτικό χαρακτήρα των προβλημάτων αυτών, καθώς και των βαθύτερων αντιφάσεων που εμπεριέχονται στο ευρωπαϊκό νομικό και θεσμικό οικοδόμημα.

Με τον Habermas η κρίση αναλύεται σε σχέση με "αμέλειες" και ενδεχόμενες υποκειμενικές αδυναμίες (των ελίτ, των μέσων ενημέρωσης, των ανθρώπων). Με τον Λαπαβίτσα η κρίση αφορά δομικές αντιφάσεις οι οποίες εκρήγνυνται τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Εξωτερικά ως αυξανόμενα χάσματα μεταξύ του κέντρου και της περιφέρειας, ενώ εσωτερικά ως ένας νέος γύρος της ταξικής πάλης "από τα πάνω". Και ενώ για τον Habermas το πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά την κρίση είναι τελικά μια ευπρόσδεκτη ευκαιρία για την αντιμετώπιση αυτών των "ελλείψεων από αμέλεια", για τον Λαπαβίτσα οι πολιτικές που υιοθετήθηκαν για την καταπολέμηση της κρίσης (πλήρης λιτότητα) δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια προέκταση αυτών ακριβώς των πραγμάτων που μας έφεραν εδώ."

Ολόκληρη η βιβλιοκρισία εδώ.

Κρίση και Αριστερή Διέξοδος

Θέσεις για ένα κοινωνικό και πολιτικό μέτωπο

Ποιοι είναι οι μηχανισμοί που εξηγούν τη σημερινή κρίση; Συνδέεται η ελληνική με την παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού; Πώς σχετίζεται με την πορεία της Ευρώπης; Πώς και γιατί αντιδρούν οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις; Υπάρχει διέξοδος προς τα αριστερά, προς όφελος των εργαζόμενων τάξεων και των πολλών; Πώς μπορεί να υλοποιηθεί;

Σ' αυτά τα ερωτήματα απαντούν οι Κώστας Λαπαβίτσας και Στάθης Κουβελάκης, συνδυάζοντας ανάλυση και πρόταση. Εξηγούν τον κεντρικό ρόλο που παίζει η δομή της ευρωζώνης και της ίδιας της ΕΕ στην παροξυστική μορφή που παίρνει η κρίση στην Ελλάδα και στις χώρες της περιφέρειας. Φωτίζουν τις αλληλένδετα οικονομικές και πολιτικές πτυχές της που οδηγούν στη νεοαποικιοποίηση της χώρας και την κατάλυση της δημοκρατίας. Σκιαγραφούν τις δυνατότητες και τα όρια των λαϊκών κινητοποιήσεων που σημάδεψαν την τελευταία περίοδο. Χαράζουν τους άξονες μιας εναλλακτικής πρότασης με αιχμή τη στάση πληρωμών και την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη και στόχο τη βαθιά αλλαγή οικονομίας και κοινωνίας. Μιας πρότασης που απαιτεί νέα συμμαχία πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων με πυρήνα μια Αριστερά με ανατρεπτικό προσανατολισμό.

Ρήξη; Διέξοδος από την κρίση της Ευρωζώνης

Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες του ευρώ, ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, που οδήγησαν στη σημερινή χρεοκοπία; Γιατί ήταν αναπόφευκτη η κρίση χρέους; Ποιο μέλλον επιφυλάσσουν στους λαούς της Ευρώπης τα προγράμματα λιτότητας που αποφασίστηκαν στις Συνόδους Κορυφής της ΕΕ; Γιατί είναι αναγκαία η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη; Γιατί δεν αποτελεί λύση στην κρίση χρέους που αντιμετωπίζει η ΕΕ η έκδοση ευρωομολόγου;

Επίσης, τι θα συμβεί με τους μισθούς και τις συντάξεις την επομένη της εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη; Η υποτίμηση του νέου νομίσματος θα σημάνει αναπόφευκτα τη μείωση του εργατικού εισοδήματος; πώς θα καλυφθεί το πρωτογενές έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού χωρίς ξένο δανεισμό; Θα μπορέσει η Ελλάδα να ξαναβγεί στις αγορές αν αρνηθεί να εξυπηρετήσει το δημόσιο χρέος της;

Τα παραπάνω ερωτήματα είναι ορισμένα μόνο απ' όσα εξετάζει η τελευταία μελέτη του RMF. Στόχος της είναι να προσφέρει μια επιστημονικά εμπεριστατωμένη λύση απέναντι στα πρωτοφανή αδιέξοδα στα οποία έχει οδηγηθεί η ελληνική κοινωνία. Η διέξοδος που προτείνεται εκφράζει και υπηρετεί τα συμφέροντα της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας, η οποία έχει δει το βιοτικό της επίπεδο να καταρρακώνεται. Η πολιτική των περικοπών και της ευρωλιτότητας δεν αποτελεί μονόδρομο.

«Σήμερα οι εναλλακτικές λύσεις δεν είναι εύκολες. Εντούτοις, το κόστος διατήρησης του status quo και αποδοχής των πιέσεων που προέρχονται από την προϊούσα κατάρρευση του παρόντος καθεστώτος είναι πολύ υψηλότερο από το να πει κανείς όχι και να προχωρήσει σε αλλαγές σύμφωνα με τα εθνικά συμφέροντα, τις ανάγκες και τις προτεραιότητες. Οι αλλαγές αυτές θα πρέπει να απαντούν σε βασικά δημοκρατικά ερωτήματα. Ποιος θα πληρώσει για την κρίση; Ποιες πρέπει να είναι οι προτεραιότητες ενός εναλλακτικού οικονομικού προγράμματος, συμπεριλαμβανομένων των μέσων πολιτικής, των διαθέσιμων πόρων και του ύψους των δημοσίων δαπανών; H Ελλάδα μπορεί να λάβει άλλα μέτρα, αφού έχει το πλεονέκτημα άντλησης διδαγμάτων από την ιστορική εμπειρία. Η εξέγερση της Αργεντινής το 2001-2002, με την οποία έκλεισε μια μεγάλη περίοδος παρακμής, απομυθοποιεί την αντίληψη, που είναι σήμερα παρούσα σε όλη την Ευρώπη, ότι δεν υπάρχουν άλλες λύσεις μπροστά στην συστημική καταστροφή, εκτός από την οικονομική προσαρμογή που στρέφεται ενάντια στην κοινωνία και συντηρεί τη νομισματική ακαμψία».
Από τον Πρόλογο του Χόρχε Μαρκίνι

Διαβάστε τον πρόλογο του βιβλίου εδώ.

Ισχνός Καπιταλισμός: Η Μακεδονία κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο

Ο "Ισχνός καπιταλισμός" αποτελεί συλλογή επιστημονικών μελετών που αφορούν στην ανάπτυξη του καπιταλισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας και κυρίως η πόλη της Νάουσας που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καπιταλιστική ανάπτυξη. Ο βιομηχανικός καπιταλισμός δεν εμφανίστηκε αρχικά, ούτε κατ’ εξοχήν, εκεί που θα περίμενε κανείς, δηλαδή στη Θεσσαλονίκη. Απεναντίας, η μακεδονική επαρχία, και συγκεκριμένα η περιοχή του Βερμίου, αποτέλεσε την πλέον δυναμική εστία βιομηχανικής ανάπτυξης κατά την ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται τέσσερις σημαντικές μελέτες:

• Βιομηχανική ανάπτυξη και κοινωνικός μετασχηματισμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Κώστας Λαπαβίτσας)
• Η ύπαιθρος της Μακεδονίας από την οθωμανική στην ελληνική εξουσία (1900-1920) (Σωκράτης Δ. Πετμεζάς)
• Η οθωμανική βιοτεχνία, 1812-1914 (Ντόναλντ Κουάτερτ)
• Οθωμανική αποβιομηχάνιση, 1800-1913: Μια αποτίμηση της έκτασης, των επιπτώσεων και των αντιδράσεων (Σεβκέτ Παμούκ, Τζέφρεϋ Γουίλιαμσον)

Οι μελέτες αυτές αντιπροσωπεύουν σύγχρονες τάσεις στην οικονομική ιστοριογραφία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Συμβάλλουν, επίσης, στον εμπλουτισμό της οικονομικής ιστοριογραφίας της Ελλάδας.

2010, Κρίση ευρωζώνης: Φτώχεια του δυνατού, πτώχευση του αδυνάτου

Πρόκειται για μελέτη οικονομολόγων της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου που ισχυρίζεται ότι η λύση για το πρόβλημα δημοσίου χρέους της Ελλάδας πρέπει να περιλαμβάνει είτε δομική μεταρρύθμιση της ευρωζώνης, είτε έξοδο από τη ζώνη του ευρώ.

Οι συντελεστές της μελέτης που ανήκουν στην ομάδα Έρευνα για το Χρήμα και τον Χρηματοπιστωτικό Τομέα (Research on Money and Finance, RMF) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (SOAS), και συντονίζονται από τον καθ. Κώστα Λαπαβίτσα, δημοσιοποίησαν πρόσφατα, μελέτη για την τρέχουσα κρίση με τίτλο: 2010 - Κρίση της Ευρωζώνης: Φτώχεια του Δυνατού, Πτώχευση του Αδυνάτου.

Η μελέτη αποδεικνύει ότι η στρεβλή φύση της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης επέτρεψε στη Γερμανία να βελτιώσει της ανταγωνιστικότητά της κατά της περίοδο πριν την κρίση του 2007-9. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας προήλθε κυρίως από την πίεση που ασκήθηκε στους γερμανούς εργαζόμενους. Προέκυψαν έτσι πλεονάσματα στο γερμανικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, τα οποία αντισταθμίζονται από ελλείμματα στα ισοζύγια της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και άλλων χωρών της περιφέρειας.

Υπάρχουν λοιπόν δύο στρατηγικές εναλλακτικές προτάσεις - λύσεις για τις χώρες της περιφέρειας:

Ι. Η πρώτη είναι η μεταρρύθμιση της ευρωζώνης που θα περιλαμβάνει δημοσιονομική χαλάρωση, διεύρυνση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, εγγυημένο ελάχιστο μισθό, και ασφαλιστική κάλυψη της ανεργίας.

ΙΙ. Η δεύτερη είναι η έξοδος από την ευρωζώνη με υποτίμηση των εθνικών νομισμάτων και αναδιάρθρωση του χρέους.

Η ευρωζώνη ανάμεσα στη λιτότητα και την αθέτηση πληρωμών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη είναι μηχανισμοί που γεννούν αστάθεια, ανασφάλεια και ανισότητα. Όχι μόνο δεν προωθούν τη σύγκλιση των χωρών-μελών, αλλά τις διαχωρίζουν σε κέντρο και περιφέρεια. Η Ελλάδα, ως κατ' εξοχήν χώρα της περιφέρειας, δοκιμάζεται σκληρά από την κρίση, δεδομένου μάλιστα ότι οι επιλογές της Ευρωζώνης καθορίζονται από τις χώρες του κέντρου. Οι προοπτικές για το μέλλον διαγράφονται δυσοίωνες.
"... Η κρίση της Ευρωζώνης οφείλεται πιο συγκεκριμένα στις δομικές προκαταλήψεις που προκύπτουν από τη λειτουργία της ΟΝΕ. Μια ανάλυση που βρήκα εξαιρετικά εντυπωσιακή προέρχεται από ένα δίκτυο ριζοσπαστών οικονομολόγων που ονομάζεται Έρευνα για το Χρήμα και τα Χρηματοπιστωτικά (Research on Money and Finance). Αυτό το δίκτυο επισημαίνει την έντονη εσωτερική διαίρεση που εμφανίστηκε ανάμεσα στον πυρήνα, του οποίου ηγείται η Γερμανία και στον οποίο συμπεριλαμβάνεται η Ολλανδία, και την περιφέρεια, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. (Η Ιρλανδία αποτελεί ειδική περίπτωση.) Πυρήνας και περιφέρεια εκλαμβάνονται καλύτερα ως περιοχές, παρά ως χώρες. Η Γαλλία ακουμπά και στις δύο. Αυτή η διαίρεση αντανακλάται στη σταδιακή απώλεια ανταγωνιστικότητας από την περιφέρεια.
Η ανταγωνιστικότητα του πυρήνα έχει ωφεληθεί από τη συμπίεση των εργατικών μισθών, που στη Γερμανία σήμαινε πρακτικά στασιμότητα των πραγματικών μισθών επί μία δεκαετία και πάνω."
Λόρδος Robert Skiddelsky

"Συμβατικά, θεωρείται πως η κρίση της Ευρωζώνης προέκυψε επειδή οι χώρες της Μεσογείου ήταν πολύ άσωτες. Υποστηρίζεται πως, εάν απλώς πρόσεχαν, όπως οι βορειοευρωπαϊκές, θα είχαν διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών τους. Μια πρόσφατη εργασία που στηρίζεται στην προσεκτική έρευνα, η οποία είναι ευρέως γνωστή ως RMF Report και έχει συνταχθεί από ακαδημαϊκούς του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, SOAS, αποδεικνύει ότι αυτή η άποψη είναι αστήρικτη. (...) Το βασικό είναι πως το μεγαλύτερο μέρος του χρέους των μεσογειακών χωρών είναι χρέος του ιδιωτικού τομέα: Σχεδόν το 90% του ισπανικού χρέους, το 85% του πορτογαλικού και άνω του 50% του ελληνικού χρέους είναι ιδιωτικά. Επιπλέον, λιγότερο από το μισό του συνολικού ισπανικού χρέους έχει εξωτερική προέλευση (σε αντίθεση με την Πορτογαλία και την Ελλάδα, όπου η αναλογία του εξωτερικού χρέους είναι πολύ υψηλότερη). Δεύτερον, μια πολύ μεγαλύτερη αναλογία ιδιωτικού χρέους είναι σχετικά βραχυπρόθεσμο χρέος, πράγμα που σημαίνει ότι θα χρειαστεί να αναχρηματοδοτηθεί πολύ πιο γρήγορα απ' ό,τι το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου χρέους."
Καθηγητής George Irvin

Ξεφυλλίστε τις πρώτες σελίδες του βιβλίου εδώ.

Ο χάρτης της κρίσης: Το τέλος της αυταπάτης

Οι συγγραφείς του βιβλίου: Λεωνίδας Βατικιώτης, Κώστας Βεργόπουλος, Μενέλαος Γκίβαλος, Μάκης Ζέρβας, Γιάννης Κουζής, Κώστας Λαπαβίτσας, Σταύρος Μαυρουδέας, Πέτρος Παπακωνσταντίνου, Γιάννης Τόλιος.

Πού είμαστε; Πού πάμε; Τι να κάνουμε;

Η σαρωτική κρίση που ζούμε είναι ίδια με προηγούμενες οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις και ταυτόχρονα πολύ διαφορετική. Εννέα σημαντικοί επιστήμονες χαρτογραφούν στον παρόντα τόμο τα όρια, το βάθος, την καταγωγή, τις αιτίες, τις συνέπειες της κρίσης: σε κοινωνικό/θεσμικό, σε οικονομικό, κοινωνικό, εργασιακό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Όλοι συμφωνούν σε ένα σημείο: το Μνημόνιο όχι μόνο δεν αποτελεί μονόδρομο, αλλά οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αδιέξοδο. Στο πλαίσιο αυτό ιχνηλατούνται πιθανές εναλλακτικές επιλογές, αφού ο τρόπος εξόδου από την κρίση θα καθορίσει το μέλλον της χώρας. Με σημείο εκκίνησης θέσεις που καλύπτουν μεγάλο φάσμα της ελληνικής αριστεράς, οι μελέτες αυτές επιτρέπουν στον αναγνώστη να σχηματίσει τη δική του θέση για την υπέρβαση, τη δική του δυναμική στάση σ’ αυτόν τον ανεξέλεγκτο πόλεμο.

Kώστας Βεργόπουλος: Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σήμερα σε ύφεση και η Ελλάδα μετέχει αυτής, όπως όλες οι χώρες, ανεξαρτήτως μεγέθους ελλειμμάτων και χρέους. Δεν είναι τα ελλείμματα ούτε το χρέος που προκαλούν την ύφεση, αλλά ακριβώς το αντίστροφο: η οικονομική επιβράδυνση αποβαίνει βασική αίτια διόγκωσης τόσο των ελλειμμάτων όσο και του χρέους.
Η επιβράδυνση είναι η ασθένεια, τα ελλείμματα και το χρέος τα συμπτώματα.

Λεωνίδας Βατικιώτης: Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κρίση που ξέσπασε την άνοιξη του 2007 αποτελεί μια δομικού, ιστορικού χαρακτήρα κρίση μακράς διάρκειας, που έχει την πρωτοτυπία να ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά όλων των υπόλοιπων κρίσεων που ξέσπασαν τις τελευταίες δεκαετίες. Οι λύσεις που μέχρι στιγμής δρομολογούνται (συντριβή των εργατικών κατακτήσεων, μακρόχρονα προγράμματα λιτότητας σε συνδυασμό με στροφή στις εξαγωγές και ενίοτε με ενέσεις ρευστού) καθιστούν σαφές ότι η έξοδος από την κρίση θα είναι εξαιρετικά άνιση, εις βάρος των εργαζομένων και, το σημαντικότερο, εύθραυστη, χωρίς θεαματικές επιδόσεις.

Κώστας Λαπαβίτσας: Εν ολίγοις, το εξωτερικό χρέος της περιφέρειας αντανακλά την προβληματική της ενσωμάτωση στην Ευρωζώνη. Η γενικευμένη συμπίεση των μισθών, επέτρεψε στο κέντρο να κερδίσει ανταγωνιστικότητα, οδηγώντας σε αυξημένη χρέωση της περιφέρειας προς το κέντρο. Η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση δεν προώθησε τη σύγκλιση των χωρών-μελών της, αλλά υπήρξε πηγή αδυσώπητης πίεσης επί των εργαζομένων, η οποία κατέληξε σε συστηματικές ανισομέρειες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας.

Σταύρος Δ. Μαυρουδέας: Οι ηγεμονικές οικονομίες (με πρώτη την αμερικανική), ενώ ευθύνονται πρωταρχικά για το πρόβλημα, το μεταθέτουν στις πιο αδύναμες οικονομίες. Έτσι μια αδύνατη οικονομία στοχοποιείται για παραδειγματισμό, πιέζεται από δανειστές με κυριολεκτικά τοκογλυφικούς όρους (ενώ τα κεφάλαια που απομυζούνται ενισχύουν την ανάκαμψη των ηγεμόνων) και τελικά, όταν κυριολεκτικά στραγγισθεί, οδηγείται στην προκρούστεια κλίνη του ΔΝΤ για να παραμορφωθεί πλέον οριστικά.

Γιάννης Τόλιος: Η «παύση πληρωμών» δημιουργεί μια δυναμική και δίνει μια άλλη προοπτική στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Τα κονδύλια της «παύσης πληρωμών» (τοκοχρεολύσια) αν αξιοποιηθούν σωστά (για τόνωση οικονομικής δραστηριότητας, αύξηση απασχόλησης, μείωση ανεργίας, αύξηση εθνικού εισοδήματος, προστασία αγοραστικής δύναμης μισθών και συντάξεων, στήριξη κοινωνικών δαπανών κ. ά.), θα έχουν θετική επίδραση στην οικονομία και κοινωνία. Κατά συνέπεια το πρόβλημα γίνεται πολιτικό.

Μενέλαος Γκίβαλος: Το ιστορικό ερώτημα, όμως, που τίθεται σήμερα είναι εάν υπάρχουν πνευματικές, πολιτικοϊδεολογικές και κοινωνικές δυνάμεις που να μπορούν όχι απλώς να διαμαρτύρονται και να διαπιστώνουν το πρόβλημα, αλλά να συγκροτήσουν τον πυρήνα μιας πράγματι εναλλακτικής λύσης, ενός νέου παραδείγματος που θα αντιμετωπίζει τη σχέση Κοινωνίας-Οικονομίας-Δημοκρατίας με «νέα μάτια» και θα αποκαταστήσει την ισορροπία μεταξύ παραγωγικής ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.

Γιάννης Κουζής: Η τυπική σχέση εργασίας, με τη μορφή της πλήρους και σταθερής απασχόλησης, όχι μόνο περιορίζεται υπέρ του ευέλικτου εργασιακού προτύπου, αλλά υπόκειται και σε σοβαρές ποιοτικές αρνητικές μεταβολές στο περιεχόμενό της, υπό την πίεση του ευέλικτου και φθηνού εργατικού δυναμικού και της υψηλής ανάπτυξης του εφεδρικού στρατού των ανέργων.

Μάκης Ζέρβας: Οι νεοφιλελεύθεροι ισχυρίζονται ότι το «ιδιωτικοποιημένο» περιβάλλον θα βελτιωθεί σε σχέση με τον ανίκανο και διεφθαρμένο δημόσιο τομέα. Και ίσως να έχουν δίκιο σε ορισμένους τομείς όπου το κράτος λάμπει διά της απουσίας του. Αυτό όμως θέτει αρχικά το θέμα τού ποιος πληρώνει τον λογαριασμό. Κατόπιν, όταν ο τομέας αυτός δεν θα είναι πλέον κερδοφόρος, τότε δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι ο ιδιωτικός τομέας θα συνεχίσει να ενδιαφέρεται. Και το αποτέλεσμα; Πολύ απλά είτε υποβάθμιση του περιβάλλοντος, είτε κρατικές επιδοτήσεις, είτε αύξηση των τιμών.

Πέτρος Παπακωνσταντίνου: Το μόνο που εγγυάται «νομοτελειακά» η κρίση είναι η οξύτατη κοινωνική πόλωση και η αναζήτηση «ρηξικέλευθων» απαντήσεων, νέων προτύπων για να αντικαταστήσουν τα σπασμένα είδωλα των χθεσινών θεών, που οδήγησαν στη χρεοκοπία. Αν αυτό το «λιντσάρισμα των ενόχων» γίνει από τα δεξιά ή από τα αριστερά, εξαρτάται εν πολλοίς από τη συνειδητή δράση των ενεργών πολιτικών υποκειμένων.

«Ίσως το καλύτερο συλλογικό έργο για τη μεγαλύτερη οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση που γνωρίζει η χώρα τα τελευταία χρόνια».
Τίνα Μανδηλαρά, Πρώτο Θέμα, 13.03.11